گشت در نگاه کوتاه

 

هر کسی کو دور ماند از اصل خویش           باز جوید روزگار وصل خویش

 

شهرکهن سال گشت:

 

     نخستین زادگاه مدرسه دینی بلوچستان و مجمع دانشمندان فقها و محدثان و عارفان است و به حدی از رونق و اعتبار علمی و مذهبی برخوردار است که در تاریخ علوم ومعارف اسلامی به عنوان مرکز دین شهرت دارد و به قم بلوچستان معروف است  این روستا نقش بسیار مهم و موثری در تکوین   فرهنگ و تمدن نو خواسته ی اسلامی ایفا نموده و دانشمندان عالیقدر را در دامان خود پرورانده است .

     شهر گشت (مرز بین سرحد و مکران ) از توابع بخش مرکزی سراوان ما بین دوشهرستان  خاش و سراوان و در مسیر جاده ایی این دو شهر قرار دارد که این امر بر اهمیت استراتیژیکی آن افزوده است از طرف جنوب شرقی به شهرستان سراوان با مسافت 65 کیلو متر و از طرف شمال غربی به شهرستان خاش با مسافت 95 کیلو متر محدود است ، درطول جغرافیایی 61 درجه و 57 دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی 27 درجه و 47 دقیقه شرقی قرار دارد ، ارتفاع آن از سطح دریا 1450متر است  و دارای 671 خانوار است با جمعیت ٨٢٠٠نفر می با شد .

      هوایش نسبتا" گرم و آب کشاورزی آن از دو قناتتامین می شود  ،  غلات،   پیاز  و خرما از محصولات  مهم این روستا می باشند و شغل اصلی مردم  زراعت و دامداری است  و دارای قومیت بلوچ ( از طوایف ریگی  تیره  حسین بر ، و گمشادزهی ) و مذهب اهل سنت و جماعت حنفی اند و با زبان بلوچی ولهجه مکرانی و سرحدی  گویش می کنند.

    مردم گشت اکثرا"  با استعداد و با هوش هستند ،تحقیقات سازمان  یونسکو بر این امر شاهد است ، از اینجاست که تحصیل کردگان گشت در رشته های اقتصاد ، علوم سیاسی ، حقوق و غیره  از نخستین تحصیل کردگان قوم بلوچ به شمار می آیند . و همه ساله دانش آموزان مستعد این روستا رتبه های ممتازی را در کنکور سراسری کسب می نمایند .

*      *     *

     موقعیت مناسب و بین شهری گشت باعث شده است امکانات بهتری نسبت به سایر روستاهای قدیمی سراوان داشته باشد چنانکه در گذشته  دارای برق و آب لوله کشی بوده و از چندین سال قبل نیز مخابرات آن راه اندازی شده است که بحمدالله امروزه دارای دستگاه چند هزار شماره ای می باشد .همچنین قبل از انقلاب یک شعبه از کار خانه بافت بلوچ ایرانشهر در گشت راه اندازی شده و تا زمان انقلاب مشغول به کار بوده ولی  تعطیل گردیده که در صورت ادامه فعالیت آن می توانست باعث جذب بیکاران و پیشرفت و توسعه این دهستان گردد از نظر امکانات فرهنگی و رفاهی نیز امروزه گشت : دارای برق - آب - تلفن - مدارس ابتدایی راهنمایی و دبیرستان دخترانه و پسرانه - مرکز بهداشتی و درمانی - دو خانه بهداشت شورای اسلامی - بهیاری دفتر پستی - اداره آب و برق و مخابرات ، کارخانه بسته بندی آب معدنی ، استخراج سنگ گرانیت کوه سفید می باشد . همچنین گشت دارای قلعه باستانی است که یاد آورمبارزات و رشادتهای مردم سرحد و گشت در برابر نیروهای انگلیسی به فرماندهی ژنرال دایر می باشد که مبارزان گشتی به سرپرستی رادمردانی همچون خلیل خان گمشادزهی و جنجال حسین بر (متوفی١٣٣٧هجری قمری)به مبارزه با وی پرداختند  و قدمتی ششصد ساله و یا بیشتر دارد . از دیگر نماهایی که باعث گردیده نام گشت شهره عام و خاص گردد حوزه علمیه عین العلوم آن است که قدمتی بیش از هفتاد سال دارد و اولین حوزه علمیه بلوچستان است که در سال هزاروسیصدوپنجاه و هشت هجری قمری توسط عالم و عارف بزرگ بلوچستان مولانا سید عبدالواحد گشتی معروف به (حضرت صاحب) تاسیس گردید و از دیگر افتحارات مردم گشت اختصاص تعداد قابل قبولی از سهمیه های قبولی در کنکورهر سال میباشد و گشت از نظر افراد تحصیل کرده زبانزد همه مردم بلوچستان است .

 

      برای زیبایی شهر گشت همین بس که دو قنات و باغات وزمینهای کشاورزی در وسط روستا قرار دارند وخانه و منازل مسکونی شهر به صورت یک کمربند دایره ایی در دورآن قرار دارند که کمتر می توان چنین ویژگی را در شهر و یا دهستانی مشاهده کرد .

 

پیشینه تاریخی :

     نماد این روستا قبرستانی است که در جانب شمال شرق روستاقرار دارد و متعلق به پیش از میلاد مسیح است که نشان از یک تمدن کهن را می دهد ، و نیز قنات کهن و قلعه ایی که متعلق به 600سال پیش است نشانی دیگر از قدمت روستا می باشد.

 

     در  گذشته هر گاه در مناطق سراوان ، بخصوص گشت  سرقتی صورت می گرفته جرم مجرم را به دوصورت به اثبات می رساندند :

1-     تپه زرد رنگی به نام میر عمر در گشت است که پیری در گذشته در این مکان بوده و هم اکنون هم در همین مکان دفن است مردم منطقه هم عقیده ی خاصی به این مکان داشته اند در گوشه ی تپه محلی است که هرگاه شخصی مرتکب جرمی ، می شده وی را به این مکان آورده اند و پای او را در پا گیر قرار داده اند اگر مجرم بوده پایش در همان پا گیر می مانده و تا گوسفندی را قربانی  نمی کردند آزاد نمی شده و اگر هم مجرم نبود پایش فرو نمی رفت .

2-     ملایی در گشت بوده به نام ملامحتاج که دارای چندین کرامات  بوده از جمله:

برای یافتن دزد تاس کرمانی داشته به تاس زنجیری بسته وآن را پر آب می نموده سپس دعایی می خوانده تاس به حرکت در آمده و به طرف دزد حرکت می کرده و مکان دزد را اینگونه یافته اند و از این طریق مال دزدیی را در می آوردند . 

(ملا محتاج از قدیمی ترین ملاهای محلی و باسواد بوده . ضمنا" طبق تحقیقات بعمل آمده از مردم مسن وقدیمی روستا ملا محتاج یکی از عرفا و ملاهای با سواد قدیمی بوده که جمع زیادی از ملاهای قدیم و حتی علما از اولین شاگردان ایشان بوده اند . وی همچنین بنیانگذار مسجد جامع گشت علیا می باشد . )

منبع : حکایت بلوچ . دکتر محمود زند مقدم

* * * 

خبرگزاری ایسنا

تیتر روزنامه ها و مجلات :

با استعدادترین مردمان دنیا در ایران و از ایران در گشت

    مردم گشت با توجه به تحقیقات وآمارهای یونسکو از با هوش ترین مردمان در ایران می باشند که با توجه به آمارهای یونسکو ایرانیان باهوشترین مردم جهان هستند پس مردم گشت را میتوان باهوشترین مردم دنیا نامیدقبولی هرساله جوانان گشتی در کنکور با رتبه های دو رقمی مانند 19 ، 86 در کشور بدون کمترین امکانات تحصیلی دریغ از یک فضای آموزشی منا سب.

 

     یکی دیگر از استعدادهای خدادادی مردم گشت روان خوانی قرآن و خط آنهاست که با سواد کم ،دارای خط زیبایی هستند ؛ که این خود از لحاظ روانشناسی شخصیتی ؛  خود گویای صدها مسائل دیگر می باشد .

     شهر گشت بیشترین قشر تحصیل کرده از نظر حوزوی و دانشگاهی تا دکتری علوم شرعی ، علوم سیاسی حقوق ،صنعت،... را دارد. در یک کلام در گشت از صوفی و درویش گرفته تا سفیر کبیر و دیپلمات کشورهای عربی با تفکرات مختلف وجود دارد .

 

 

آثار دید نی روستا :

مهمترین و قدیمی ترین آثار آن عبارتند از :

1- گورستان قدیمی گشت با قدمتی بیش از 6000سال در گشت سفلی در دامنه کوه مرزمانیک (مردمانیک)  که قدمت آن از شهر سوخته زابل نیز بیشتر است.

     این قبرستان متعلق به دوره اشکانی ، ساسانی می باشد و بیش از ٢۵٠٠ سال قدمت دارد و با داشتن یک میلیون متر مربع مساحت گنجینه ای از تاریخ کهن و تمدن دیرینه استان سیستان وبلوچستان محسوب می شود .

    (1)این قبرستان در سال ١٣۴٢ توسط یک گروه ار باستان شناسان ایرانی و ایتالیایی مورد حفاری و گمانه زنی قرار گرفت و از اشیائ بدست آمده از این قبور معلوم گردید که قدمت قبرستان مربوط به دوره های اشکانی و ساسانی است . اما متاسفانه این قبرستان تاریخی مورد حفاری ،حفاران غیر مجاز قرار گرفت . در برخی از سنگ های رها شده در قبرستان آثار سنگ نگاره دیده می شود که حکایت از قدمت طولانی منطقه می باشد .

منبع :(1) سراوان شکوه گذشته؛ محمد صدیق دهواری


****

2- سنگ نگارهای قدیمی که اکثراً به صورت صحنه ایی می باشند.

شروع دره نگاران از این نکته می باشد .

***

3- قلعه ی قدیمی گشت


   (زمانی نماد مقاومت، میهن دوستی مردان دلیر این خطه در برابر اجانب مانند انگلیس و جیره خواران آنها مانند قاجار بوده است)
با قدمت بیش از۶۰۰سال

چاههای قدیمی
شیخ یوسف و میر حسن و رئیس محمد موجود در قلعه مربوط به بیش از ٣۵٠سال قبل

    با این وجود نکته حائز اهمیت این است که ، چرا تا کنون مورد مرمت و بازسازی و حتی ثبت اداره میراث فرهنگی قرار نگرفته و در حال تخریب کامل قرار گرفته ؟سوال

***

 
4- تپه میر عمر معصومی (کوه نمک):


      پدیده ای طبیعی و کم نظیر آرمیده در نقطه میانی روستای گشت است شامل تپه ای نمکین مملو از املاح معدنی است که آرام آرام از دل آب جوشیده و بر سطح زمین روان می گردد تپه حاصله نمک به جا مانده از این آب است . این مکان در گذشته مورد احترام وزیار ت مردم بوده است . در زمان زلزله از ان آب فوران میکرده و مردم محلی معتقدند در صورتی که پای دزد را در ان فرو برند در ان گیر می کند و برای رهایی از ان باید حیوانی قربانی کنند .

قابل ذکر است یکی از دلایلی که مردم این منطقه به لحاظ هوش و هواس و استعداد در رتبه ی بالایی قرارگرفته اند استفاده ازاین نمک که دارای میزان قابل توجه ایی  ید در خود  را شامل می شود می باشد  .

5- قلعه بندران

6- آبشارهای رزک و تلاران بندیک


 (تصویر از آقای عبدالبصیر حسین بر)

7- مناطق کوهستانی کوهِسَر، کوه سفیدکه دارای انواع سنگ گرانیت می باشد،


٨- گیلی، بندران، بندیک، آب گوگرددار پوچگلی (جبار آباد )


٩- غارهای گشت قدیمی و شاقول کوه سفید آب معدنی گیدبست و چندی دیگر.

 

 

غار ایجاد شده توسط مغلان برای ورود به قلعه

گفته می شود که در گذشته از این قسمت به عنوان پاسگاه هم استفاده می شده

 

10- یادواره شهید حسین بر



تصویر موقت


11- سد خاکی گشت 


 

 

12- نخلستانهای گشت

 


کوچه راههای باغ

استخر پرورش ماهی در گذشته

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------

وجه تسمیه :

 

 علامه دهخدا گشت را (بهشت ) معنی کرده است ،شاید با توجه به این  معنی وجه تسمیه روستا به گشت،  وفور آب و سر سبزی آن(کِشت وکِشار) در گذشته باشد . ویا اینکه اصل آن کُشت و کشتار بوده و چون کُشت و کُشتار در زمان هلاکو خان مغول در این محل صورت گرفته بدین نام مسمی گردیده و به مرور زمان به گُشت تغییر یافته است ، شاهد بر این امر کوهی است در جانب شمال که محل شهادت مجاهدان مدافع این  روستا قرار گرفته و به کوه شهیدان معروف است .

در گذشته از این منطقه با نام گوادر یاد می شده .

 

خلاصه ایی از شرح حال این ماجرا: (٢)

 

(... ملا اویس یکی از اجداد  مردم گشت که به فن نجوم مهارت داشته این موضوع را پیش بینی  و به مردم می گوید ...مردم از وی نمی پذیرند و او به همراه چند دختر و برده های خود منطقه را ترک می نمایند ... مردم از وی می پرسند حال که شما پناه می بری و چنین پیش بینی را نموده ایی در زمان  فرا رسیدن  این پیش بینی چه علاماتی ظاهر خواهد شد ؟ وی می گوید تمام پرندگان وحیوانات به طرف صحرا فرار می نمایند ... چند وقتی نمی گذرد که اولین علامات ظاهر و...

در این زمان در این دیار مطابق با روایتی چهل سردار زندگی می نموده ...

شبی یکی از سرداران به برده های خود دستور می دهد تا برای نماز وی آبی فراهم تا وضو بسازد برده ی وی در جستجوی آب ناگهان متوجه می شود که لشکری عظیم اطراف گشت را احاطه نموده و گروهی با حیوانات عمل زنا انجام می دهند . بل فور موضوع را با سران و مردم قلعه در میان می گذارد که پیش بینی ملا ویس  به وقوع پیوست واکنون قلعه تحت محاصره مغلان قرار گرفته ...

زنان ودختران وقتی از این موضوع با خبر می شوند از محارم خود می خواهند تا آنها را به دستان خود بکشند تا به دست بیگانگان نیفتند ...


(ملا اویس پسر نداشته و مردم گشت نوادگان دختری وی هستند .  )

( دختران ملا اویس در عقد شیخ حاجی بن شیخ اسد بن شیخ گمشاد جد گمشادزهی ها و میر حسین بن میرحسن جد حسین بر ها  بوده اند .)

 

منبع:٢

راوی:حاج خدابخش حسین بر ، آسپیچ سراوان - به نقل از سردار ابراهیم حسین بر

 

 گشت هم اکنون بعنوان شهر یاد میشود/ زمانی دیاری سرسبز و پر آبی بوده و حتی در پاره ای از ایام دارای حاکمیت محلی خویش بوده است . تا زمانهای نه چندان دور فعلی و حتی تا سی و چهل سال پیش در کوهپایه های جنوبی گشت و یا در دره های شمالی ان جنگلات گز و تاگز موجود بودند. انواع حیوانات وحشی وحتی خرسهای قهوه ای متمایل به سرخ در اطراف گشت وجود داشتند.گشت شهری اباد و پر رونق بوده است.در این منطقه بخاطر ابادانی و شکار فراوان / و وفور گوشت/ شاید اول ؛گوشت؛ نامیده شده است که بتدریج ؛گشت: معرب ان شده است.

 

گشت در گذشته دارای حکومت محلی بوده و هیچ حاکمیتی نتوانسته بر آن تسلط پیدا کند .


* توابع گشت:

مرکزیت روستای گشت مشتمل بر ۵۴ روستا، مزرعه و مکان به شرح زیر:(٣)

١- آب انار ٢- اله آباد ٣- اناران ۴- ایستگاه پمپاژ آب سراوان ۵- بادامو ۶- بزم بلوم ٧- بمکار ٨- بندران ٩- تنک ١٠- تنک آب کاهوکان ١١- تیغ آب ١٢- تیغی ١٣- جبارآباد ١۴- خلیل آباد ١۵- دشتو ١۶- دک وادیی ١٧- دمیتوک ١٨- زراگی ١٩- سیک اندر ٢٠- شنگری ٢١- کسوری ٢٢- کل پیچوک ٢٣- کلگ شاهک ٢۴- کلگ جمال ٢۵- گلگ شیخ رستم ٢۶- کلگ واجه ٢٧- کلگ پلنگ ٢٨-کلگ گیلی ٢٩- کمال آباد ٣٠- کهن سکن ٣١- کوه سفید ٣٢- کوهی سر ٣٣- لاغر کوه ٣۴- نوک آباد ٣۵- هری چاهی ٣۶- همپانی ٣٧- هوت آباد ٣٨-پایگاه انتظامی شهید خسروی ٣٩- پایگاه انتظامی شهید رحیمی ۴٠-پتکوک ۴١- پردیس آباد ۴٢- پشتوک ۴٣- چاه آلو ۴۴- چاه بهار شاه ۴۵- چاه دامداری ۴۶- چاه محمد ۴٧- چاه نخود ۴٨ - چاه ولی خان ۴٩- چاه گروک ۵٠- چکل ۵١- گروکی ۵٢- گزن ۵٣- کوتامک ۵۴- گیشان ...

منبع :(٣)کانون عشایری استان


گشت به دو قنات (قدمت 1400ساله)و دوازده هنگام (سهمیه آب ) تقسیم می شود که عبارتند از :

١- مراد    ٢- دیوان     ٣- عبدل       ۴- عثمان      ۵- واجه  

۶- میرین  ٧- شیخ یوسف    ٨- رئیس محمد    ٩- ملامِزری  

١٠ -  ملا رحمت    ١١- کمال الدین      ١٢- میر علی (میلی


      حدودا"  اشخاص ذکر شده (با توجه به اسناد به جا مانده و ... )

       قریب به سیصد وپنجاه سال قبل در گشت می زیسته اند .



هنگام دیوان برگرفته از١١ سهمیه  به عنوان سرپرست (سهمیه حاکم ) ودیگر ساکنان می باشد .

 


*برداشت آزاد:

به نظر می رسد :


/ 47 نظر / 433 بازدید
نمایش نظرات قبلی
محمد گل گمشادزهی

سلام .چرا اسم شهداد پسر گمشاد فراموش شده

محمد نور

سلام بنده هرچی در وبسایت شما گشتم در مورد هوشک که همه مردم اصیل هوشک در گشت بودند چیزی ننوشتید همه ی بهرامی ها ، میرعثمان های هوشک با مردم گشت قومیت خیلی خیلی نزدیک دارند که حتی که یک یا دو پشت از هم نگذشتند در این مورد هم تحقیق کن

ناشناس

لطفا از سایر بلوچها هم بنویسیدازرسوم وطوایف به خصوص میرجییندشهنوازی که هم بابیگانگان جنگیده وهم ژاسداربلوچهابوده

احمد سالارزهی

اصل شجره اینست

احمد سالارزهی

اصل این شجره پیش شی زهی های مقیم چاغی میباشد

گمشادزهی

از پسران شیخ ملک اعلا نامی برده نشده که برادر گمشادبوده وبه قلندرزهی معروفند وخیلی هم سرشناسند نمیدونم چرااسمی برده نشده گمشادزهی _زاهدان

متن شما درباره گشت وطایفه های که دران زندگی می گنند دورست نیست لطا تخقیق گنید

gamshadzehi

سلام خدمت برادر محترم حسین بر . در رابطه با تاریخچه طایفه ی گمشادرهی نمی توان در وبلاگ بحث و تبادل نظر کرد چون نیاز به گفتگوی جامع و کامل به صورت حضوری دارد .لطفا اگر تمایل داشتید بنده در زاهدان در خدمت شما هستم منتظر جوابتان هستم .با تشکر گمشادزهی

بهرامی

جالب بود . ادامه بده. به قول دوستمون از سایر بلوچ ها هم بگو

بهادر

سلام خوبی،میشه از پهلون و فرزندانش بیشتر توضیح بدی من میخوام سر شناسی ام زیاد بشه چوناجداد من سه برادر بودند بنا به دلایلی از طایفه خود جدا شدن و به طرف نرماشیر و فهرج امدن طبق شجره ای که من دارم به پهلوان وشیخ گمشاد میرسد.اگه میشه برای من توضیح بده ممنون